Kimlik, sosyo-psikolojide kendi gözünde ve başkalarının gözünde ne olduğundur. Bu terim birçok bilimde gelişme göstermiş ve bir çok bilimin de ilgi alanları içerisinde yer almaya başlamıştır.
Birçok insan, kendini ait olduğu veya olmak istediği sosyal gruplar içerisindeki psikolojik motivasyonuna göre tanımlamaktadır. Sportif aktivitelerden, cemaat gruplarına; siyasi ideolojilerden, lokal sosyal derneklere kadar insanlar kişiliklerine yakın gördüğü yapılanmalar üzerinden kendini tanımlamaya devam etmektedir. Bu tanımlamaları yapan kişiler, kendini ruhsal yani manevi yönden güçlü kılar.
Kimlik öyle bir şeydir ki, tuttuğu takımın başarısını kendi başarısı gibi gördürür ve bundan kıvanç duyurtur.Kimliğin oluşmasında aile kadar sosyal çevrenin de yeri büyük ve önemlidir. Kimlik, ailede doğar, aidiyet kavramından beslenir ve sosyal psikoloji ile de büyür, gelişir. Kimliğin oluşmasında ait olunan sosyal grupların başarısı kadar, ait olduğu grubun haksızlığa uğramış olması da etkilidir. Bireyin etnik kökeni, rengi, dili, dini, mezhebi, cinsiyeti gibi unsurlar bireyin kimliğini şekillendiren başat bileşenlerdir.
Kimlik tek başına bir sorunsallık arz etmez. Fakat ne zaman ki bireyler, aralarındaki anlaşmazlıklarını kimliğe indirgeyip onun üzerinden sorunsal alanlarını çizmeye başlar; işte o zaman kimlik bir sorunsallık unsuru olarak karşımıza çıkar. Hiçbir kimlik, diğer kimliklerden ne aşağı bir değere ne de yüksek bir değere sahiptir. Her kimlik önemli kazanım, eşsiz bir zenginliktir.
Beyaz insanın, siyah insandan renkten kaynaklı üstünlüğü olabilir mi?
Toplumlarda baskın ve egemen gücü elinde bulunduran kimliklerin, kendisine benzemeyen veya kendisine tehdit olarak gördüğü kimliklerin olumsuz örnekleri üzerinden genellemeler yaparak karşıt kimliklere karşı yarattığı algı ve yargılar; kimlik sorunsallıklarımızın ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
Kimlik sorunsallığı açısından bakıldığında, sorunsallıkların en büyüğü, en tehlikesi ve en ayrıştırıcısı kimlik siyasetidir. Kimlik siyaseti; toplumsal ayrışmaya, kimlikler arası uzaklaşmalara, kutuplaşmalara, fanatikleşmeye, azınlıkta kalan kimliklerin asimilasyona uğramasına, kültürel zenginliklerin ve farklılıkların yok sayılmasına varan olumsuzluklara neden olmaktadır.
Uzlaşı ve tahammül kültürünün gelişmesi kimlik sorunsalığının olumsuz etkilerini minimize eder.
Güncel Sorunlarımız Üzerine: Aforizmalar
Veysel ŞAHİN
